Wel goed je best doen hè?

(Deel 2 van de wijze lessen uit de retraite van Wake Up, in de Maanhoeve)

Elke stap deed zeer. Steeds meer, ook. Het einde leek nog zo ver weg! En dan moest ik ook weer helemaal terug. Pfff, waar ben ik aan begonnen? Waarom heb ik geen slippers aan…? Ik probeerde de spirituele les hiervan te vinden: het levenspad is soms ook moeilijk te bewandelen. Ronduit pijnlijk, soms. Er hoorde toch een spirituele les te zijn, dit was immers een labyrint.

Het leerzame labyrint

Een labyrint, anders dan een doolhof, leidt onontkoombaar naar één punt: het midden. De weg daar naartoe is lang, omdat het vele kronkels om dat middelpunt heen maakt, alvorens er aan te komen. Je kan met een specifieke levensvraag een labyrint in gaan. Je antwoord vind je in het midden. Of als je het labyrint weer uit bent, dat schijnt ook te kunnen. Nou, ik had wel zin in een wijze levensles. Dus op een vrij moment in de retraite liep ik naar het labyrint. Het zag er niet zo heel groot uit, dus slippers leken me niet nodig. Ik liep die dagen toch al bijna alleen maar op blote voeten, dus dit houtsnipperpad kon ik prima aan. Dacht ik.

Doorzetten of niet doorzetten

Nu liep ik dus al een hele tijd op mijn tanden te bijten en manieren te vinden om mijn voeten zo min mogelijk te belasten met uitstekende stukjes hout. Zo’n labyrint is verraderlijk lang! Een deel van mij wilde stoppen, maar nee: ik kon mijn spirituele pad toch niet onderbreken? Wat zou dat wel niet zeggen over mijn doorzettingsvermogen in het echte leven?! Dit was vast een les, herinnerde ik mezelf weer. Na wat een eindeloze reis leek, kwam ik dan toch aan in het midden. Met nu al frisse tegenzin in de aankomende terugreis. Er waren enkele uit boomstammen gehouwen stoelen. Ik streek neer op één en ontving direct mijn les: waar heb ik me in vredesnaam zo druk om gemaakt?

Serieus gedoe

Het inzicht kwam heel helder tot me. Wat had ik serieus lopen doen op een klein stukje met houtsnippers bestrooide aarde. Mijn voeten beschadigend, tegen mijn zin in doorlopend. Omdat iets dat groter en wijzer is dan mij hierdoor iets zou moeten willen vertellen. Ik besefte dat een labyrint, net als alle andere manieren om te leren (van therapie tot kerk tot cursus, tot zeg het maar), een middel zijn. Niet meer en niet minder. Een manier om een beter versie van jezelf te worden. Wat belangrijker is, is dat je luistert naar jezelf en trouw blijft aan jezelf.

Ontrouw aan jezelf

Trouw blijven aan jezelf en stoppen als iets te zeer ingaat tegen jouw belangen. Hoe normaal is dat eigenlijk in onze samenleving? Volgens het CBS krijgt één op de zeven Nederlanders te maken met burn out klachten. Een burn out betekent dat je stress systeem volledig van zijn padje is, door langdurige overbelasting. Langdurig en overmatig stress, dus. Stress ontstaat als jouw systeem registreert dat het alert moet zijn voor gevaar. Dat het niet op zijn gemak kan zijn, omdat er iets niet goed is op dat moment. Zoals iedereen die met burn out klachten te maken heeft gehad, weet: er gaan doorgaans veel signalen aan vooraf. Hartkloppingen, slecht slapen, vergeetachtigheid, prikkelbaarheid, gespannen schouders, … Deze signalen van een te pijnlijk en niet passend pad, worden genegeerd. Sterker nog, we hebben zo goed geleerd het te negeren dat het niet zelden pas achteraf echt opgemerkt wordt. Waarom negeren we zoveel houtsnippers, totdat we letterlijk stilgezet worden?

Machtsgebruik door ouders

Voor mijn opleiding tot holistisch kindercoach las ik het boek “luisteren naar kinderen” van Thomas Gordon. (Even tussendoor: een ontzettende aanrader!) In dat boek wordt gesproken over de machtsverhouding tussen kind en ouders. Ouders die hun macht gebruiken om het kind te dwingen iets te doen- zoals al generaties lang de norm is. Bijvoorbeeld door de behoeftes van het kind in te zetten als straf of beloning (“anders mag je geen YouTube kijken!”). Al vroeg leren kinderen zo te gehoorzamen aan gezag, zonder acht te slaan op wat hun eigen systeem wil. Is er ruimte om rustig te overleggen over waaròm het kind iets wil, dan zou de ouder misschien hele andere keuzes maken. Gordon adviseert dan ook bij conflicten samen te gaan zoeken naar een oplossing, waarmee beide partijen gelukkig zijn. Daarmee leren zowel kind als ouder hun eigen behoeftes ervaren en verwoorden en een weg te vinden waarin deze behoeftes gehoord worden.

En machtsgebruik door heel veel anderen

Niet alleen thuis, ook op de sportclub, op school, op het werk: overal zijn ‘meerderen’ die je iets opleggen. Daarbij komt dat bepaald gedrag door manipulatie bevorderd wordt. Net als bij het trainen van dieren: goed gedrag belonen, zodat het toeneemt. En slecht gedrag bestraffen, zodat het afneemt. Als een kind hard gewerkt heeft, krijgt het een sticker, of een goed cijfer. Los van of dit aansluit bij zijn passie of behoeftes. Als het te moe is om te gaan voetballen: “even doorzetten! Wees een grote meid.” Wie wil er nou geen grote meid (oké of jongen) zijn? Over de grenzen van je lichaam en geest heenstappen wordt zo via straf en beloning gestimuleerd. N.B. Ik schets nu een enigszins eenzijdig beeld, om mijn punt te maken, dat snap je hoop ik. Natuurlijk zijn er ouders en bazen die (gelukkig) andere methodes hanteren. Het gaat hier om het effect van het overheersende “wel goed je best doen hè?” en het ondergeschikte “voel je je hier goed bij/past dit bij jou?”. Plus hoe subtiel en gemakkelijk dit gaat.

Eigen wijsheid

Er is, wat mij betreft, verandering nodig in dit opzicht. Ik ben ervan overtuigd dat ieder mens en kind wijsheid in zich hebben om te voelen wat goed is voor henzelf. En, heel belangrijk, dat de maatschappij pas echt goed draait als iedereen doet waar hij goed in is en wat bij hem of haar past. Iedereen komt met een talent op aarde, om een bijdrage te leveren. We kunnen elkaar daarbij helpen, steunen, adviseren. Met respect voor elkaars eigen wijsheid en grenzen. De kunst is om je eigen kracht te vinden en je eigen pad te volgen.

Kapotte voeten, of slippers

Als je teveel houtsnippers op je pad hebt, kun je doorlopen naar het opgelegde doel. Als je er aan komt, zijn je voeten te beschadigd om nog andere activiteiten mee te ondernemen. Je kan ook goed voor jezelf zorgen en slippers aan doen, of een pad kiezen dat beter bij je voeten past. Daarbij het beeld loslatend van die meerdere, die positief over jou gestemd moet zijn. Goed genoeg te moeten zijn. Iets wat voor mij soms duidelijk een uitdaging is. Grinnikend om mezelf stapte ik na mijn inzicht over de lage heggetjes heen, het labyrint weer uit.

Bronnen:
https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2015/47/cbs-en-tno-een-op-de-zeven-werknemers-heeft-burn-outklachten
Luisteren Naar Kinderen – Thomas Gordon

Dana, geven uit het hart

Onlangs was ik op retraite, van Wake Up, de jongvolwassenen-tak (ja daar hoor ik nog bij!) van Plum Village. Plum Village is weer een centrum vanuit de leer van Thich Naht Hanh. Een boeddhistisch leermeester. Wake Up heeft diverse groepen door Nederland, ook in Groningen. Deze groep komt wekelijks bij elkaar om te mediteren en mindfulness te beoefenen. Omdat deze avonden zo verrijkend voor mij zijn, leek een hele retraite hiervan me wel iets voor mij. En dat was het! Ik deel graag een paar inzichten die ik heb opgedaan in die vier dagen. Deze keer: geven en ontvangen.

Een onderdeel van de filosofie, leer, of hoe je het wilt noemen, is Dana. Dana is geven, onbaatzuchtig, vanuit het hart. Dit is een spirituele beoefening voor de gever zowel als de ontvanger. Voor de gever is het een oefening, omdat deze iets opoffert (geld, tijd, energie, …) ten gunste van een ander. Zonder dat het moet en zonder iets terug te verwachten. De ontvanger oefent in deze situatie met het ontvangen. Zonder iets terug te willen doen, of er andere verantwoordelijkheden aan te hangen. De deelnemers werden uitgenodigd om gedurende de retraite met Dana te oefenen; zomaar iets doen voor een ander. In mijn geval was ik eerst de ontvanger. 

We zaten in de meditatieruimte en zouden yoga gaan doen. Hiervoor had iedereen een matje en een zitkussen nodig. Ik had nog geen zitkussen. Een meisje zag dit en gaf het aan me. Met een glimlach. Dit deed meer met me dan ik vooraf had gedacht. Het is heel fijn als iemand je ziet en iets liefs voor je doet, merkte ik. Ook al is het iets simpels als een kussen voor je pakken, dat vijf meter bij je vandaan ligt. Wat ik verder merkte, is dat ik vanaf dat moment dat meisje lief vond en haar ook meer zag. Liefde die groeit door te delen.

Toen was ik een dappere gever. Ik zeg dapper, omdat ik dit deed voor iemand waar ik lichte antipathie voor koesterde. Soms heb ik dat, dat ik iemand al bij de eerste blik niet mag. Tegenwoordig erken ik dit gevoel en neem het serieus. In die zin, dat ik de persoon niet zelf opzoek. Mijn gevoel vertelt me iets en wellicht is daar een reden voor. Wel probeer ik een open vizier te houden en de persoon niet te veroordelen op het gevoel. Want mogelijk komt mijn voorgevoel slechts voort uit een eigenschap die ik bij de persoon zie, die ik niet leuk vind van mezelf. Het spiegeleffect. Natuurlijk heb ik daar nóóit last van, maar toch.

Enfin, de persoon in kwestie at aan dezelfde tafel als ik. Ik was eerder klaar dan hij. Opeens voelde ik het: dit was mijn kans om met Dana te oefenen. We wasten altijd zelf onze borden en bestek af, direct na het eten. Ik bood, meteen reagerend op mijn impuls, de persoon aan om zijn spullen ook af te wassen. Dat was akkoord en hij reageerde blij verrast. Door die reactie groeide mijn waardering voor deze persoon. En mijn zelfbeeld werd ook een beetje opgekrikt. Kijk mij nou eens lief doen voor de mensheid! En ook nog eens iemand waar ik weerstand tegen heb! Knap hoor. Na deze gulle actie van mij, merkte ik dat mijn gevoel bij de persoon echt was veranderd. Zijn dankbaarheid en vriendelijkheid zien, deed kennelijk een ander beeld van hem oplichten. De irritatieprikkels waren drastisch verminderd. En dat is toch voor iedereen fijn…

Door de aanmoediging aan het begin van de retraite en de mensen die hierop ingingen, werd Dana steeds normaler; een sneeuwbal-effect. Als je stond af te drogen, pakte je makkelijk ook even het bord van je buurvrouw mee. Of je bood je hulp aan, als je dacht dat deze gewenst was. De sfeer werd door al dat geven en blij ontvangen heel vriendelijk, liefdevol. Een lichte, ontspannen sfeer. Ter contrast: kijk eens hoe we soms met elkaar omgaan in het verkeer. Even haperen bij het stoplicht en er wordt getoeterd. Mensen die zich persoonlijk aangevallen voelen als een medeweggebruiker voor oponthoud zorgt. Voelen dat je allemaal mens bent en begrip hebben voor elkaars plussen en minnen, kan zoveel veranderen. Een beetje geven (van je tijd, je vriendelijkheid, …) geeft nog veel meer terug. Het mooie daarbij is dat het zich verspreidt. Toen ik het kussentje ontving van het meisje, kreeg ik ook zin om iets liefs te doen voor iemand. 

Geven uit het hart in een maatschappij waarin veelal geleerd wordt je af te sluiten voor anderen, kan lastig zijn. Je liefdevolle daad kan anders geïnterpreteerd worden. Bedenk je dan dat het gaat om jouw intenties. Jij gaf liefde, Dana. Wat die ander daarmee doet, is aan hem of haar. Daar heb jij geen invloed op. Wellicht, als diegene verder is in zijn leven, denkt deze nog eens terug aan jouw daad. En ziet dan wel jouw intenties. En geeft dan misschien het cadeau van liefde door. 

Voor info over Wake Up, kijk op: www.wkup.org.